Таңертең ерте, ерте таң. Біздің оңтүстік қаламыз үшін әдеттен тыс аймақта керемет тыныштық. Алыстан мешіттен имамның таң намазына шақырған үні – азан естіледі, кенет жедел жәрдем сиреналарының дабыл үні естіледі. Қосалқы станциялардың бірі жақын жерде, Абай даңғылында орналасқан. Бұл біреуге шұғыл медициналық көмек қажет, біреу біреудің үйінде құтқаруды күтіп тұрғанын білдіреді…
Ал көмек тәулік бойы келеді.
«РАБАТ» Шымкент қалалық жедел медициналық қызмет көрсету станциясының бас дәрігері Гүлнәр ҚҰРМАНБЕКОВАМЕН жедел жәрдем қызметінің бүгінгі күні қалай жұмыс істеп жатқаны, ондағы қандай өзгерістер болып жатқаны туралы әңгімелеседі.
– Гүлнәр Мәмитқызы, осыдан тура 4 жыл бұрын, яғни 2020 жылдың тамыз айында Шымкент әкімдігі мен «Mayday Kazakhstan» түрік компаниясы жедел жәрдем қызметін жаңғырту жобасын жүзеге асыру мақсатында екіжақты ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойғанын жазған едік.
Содан кейін қол жеткізілген уағдаластықтардың аясында бірінші кезеңде – 2019 жылдың желтоқсан айында қалалық жедел жәрдем паркіне 100 жедел жәрдем көлігі енгізілді. Жаңа көліктер Түркияның Mayday Kazakhstan компаниясы мемлекеттік-жекеменшік әріптестік арқылы ұсынатын сервисті жаңғырту жобасының бір бөлігі. Олар озық жабдықтармен және технологиялармен жабдықталған: кардиостимуляторлар, дефибрилляторлар, жылжымалы рюкзактар, 12 арналы электрокардиограмма аппараттары, жүрекке автоматты массаж аппараттары және жаңа туған нәрестелерге арналған инкубаторлар.
Ынтымақтастықтың екінші кезеңінде жедел жәрдем станциясының байланыс орталығы жаңартылды.
Бұл ынтымақтастық болып жатыр ма?
– Өз кезегінде бұл жобаның жаһандық мақсаты – шұғыл медициналық қызметтерді жаңғырту және Шымкентті сапалы, жылдам және тиімді жедел медициналық көмек көрсету екенін еске саламын. Бұл қаладағы төтенше жағдайларда жедел медициналық көмек көрсету қызметін әлемдік стандарттарға жеткізуді көздейді. Міне, артық емес, кем емес.
«Не үшін?» – деп сұрайсың. Және қайта құру және жаңғырту арқылы. Дәл осы мақсат қатысу үшін кәсіби және толық жабдықталған командаларды құруды білдіреді және әкімшілік және жедел жұмысқа қатысуды жалғастырады. Осылайша олар жедел медициналық көмектің тиімді жүйесін қамтамасыз етеді.
Бұл жоба озық технологияларды қолдану арқылы жаңа жедел жәрдем қызметін құруды және басқаруды, медициналық қызметкерлердің біліктілігін арттыруды, соңғы бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалануды және жедел медициналық көмек көрсету мекемесін заманауи және жоғары сапалы жабдықтармен қамтамасыз етуді қамтиды.
Бұл тағы да жобаның мақсаттары. Ал оның миссиясы:
* жұмыстың тиімділігі мен экономикалық және медициналық тиімділігін арттыру;
* шұғыл медициналық ресурстарды пайдалану тиімділігін арттыру.
Бұған жедел жәрдем станциялары мен бригадаларын қажетті медициналық құрал-жабдықтармен, жедел жәрдем көліктерімен, жылжымалы объектілерді келісілген сәйкестендіру үшін заманауи байланыс құралдарымен және үйлестіру қызметтерімен және шұғыл көмек көрсететін медициналық мекемелермен жедел байланыс орнату арқылы қол жеткізіледі;
* жедел жәрдем станцияларын заманауи жедел жәрдем машиналарымен және соңғы медициналық құрал-жабдықтармен жабдықтау;
* бірыңғай оркестрлік қызметті құру.
Міндеттердің қатарында консультация беру, оқытуды ұйымдастыру, зерттеу, тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарды жүргізу, ұйымдастыру, басқару және қажет болған жағдайда дереу жауап беру үшін жедел медициналық қызмет көрсету жүйесін құру үшін заң жобаларын жасау үшін негіз жасау бар. Басқаша айтқанда, төтенше жағдайда адамдарға көмектесуге әрқашан дайын болыңыз және қазіргі денсаулық сақтау жүйесімен бірлесе жұмыс істеңіз.
Кооперативті дамыту мәселесі бойынша: 2023 жылғы 8 желтоқсанда 2019 жылғы 17 қаңтардағы 1/353/9 мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобасының келісіміне «Шымкент қалалық жедел медициналық көмек көрсету станцияларын жаңғырту және пайдалану» туралы келісімге қол қойылды. Шымкент қалалық денсаулық сақтау басқармасы мен «Майдай Казахстан» ЖШС арасында әзірленіп, қол қойылған.
– COVID-19 пандемиясына дейін 2019 жылдың аяғында Шымкент қаласында 9 жедел жәрдем станциясы, 7 филиал және 15 МСАК бөлімшесі жұмыс істеді. Емханалар мен ауруханалармен біріктірілген бірыңғай байланыс орталығы ұйымдастырылған.
Бұл статистика бүгін өзгерді ме? Мүмкіндігінше жеті филиалдың мекенжайы мен орналасқан жерін жариялайтын боламыз.
– Бүгінгі таңда Шымкент қаласында 104 бригадасы бар жедел медициналық жәрдем станциясының үш филиалы және 19 МСАК, оның ішінде 25 бригадасы бар жедел медициналық жәрдем бөлімшесі бар 10 қосалқы станция бар.
Командалардың бұл филиалдарда тұрақты болуы күтілмейді, 103 нөміріне қоңырау шалу дұрысырақ. Сондықтан бұл қосалқы станциялар мен филиалдардың мекенжайларын жариялаудың қажеті жоқ. Тек 103 нөмірін теріңіз.
– Сіз басқарып отырған Шымкент қалалық жедел медициналық жәрдем қызметінде сәтті реанимациялық көмек көрсету көрсеткіші артып келеді. Бұған қалай қол жеткізесіз? Медициналық қызметкерлер қаншалықты жиі қайта даярлаудан өтеді?
– Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2021 жылғы 25 ақпандағы № 105 бұйрығына сәйкес екі жыл сайын персонал халықаралық стандарттар бойынша базалық реанимация, тереңдетілген реанимация, балалар мен сәбилерге арналған реанимация бойынша оқудан өтуі тиіс.
Сонымен қатар, жедел жәрдем станциясында сертификатталған дәрігер нұсқаушылары бар оқу орталығы жұмыс істейді, онда манеждік дағдыларды одан әрі оқыту жалғасуда. Жылына бір рет біздің мамандар реанимацияның теориялық негіздерін қайталайтын дәрістер тыңдайды.
– Жедел жәрдем бригадалары науқастарды жақын маңдағы ауруханаға жеткізе алмайды, тек диспетчерлік пункттен жіберілген жерге апара алады деген рас па?
– Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің 2020 жылғы 30 қарашадағы № 225 бұйрығымен өміріне қауіп төнген науқастар жақын жердегі ауруханаға ауыстырылады. Егер ауруханаға жатқызу қажет болса, қалғанын жақын жердегі мамандандырылған ауруханаға ауыстырамыз. Командалар диспетчерге кімді және қай ауруханаға апарып жатқанын хабарлайды, сондықтан диспетчер жедел жәрдем бөліміне науқастың туылғаны туралы хабарлайды.
– Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 30 қарашадағы бұйрығымен жедел медициналық көмек көрсету, оның ішінде медициналық авиацияның қатысуы қағидалары бекітілді. Осы регламентке сәйкес қызмет үйлестірушісі регламенттің 2-қосымшасына сәйкес денсаулық жағдайы бойынша тұрғындардан «103» қашықтан басқару пульті арқылы қоңырауларды қабылдайды.
Бұл ретте қоңырауды өңдеу уақыты қабылданған сәттен бастап бес минутты құрайды, оның ішінде қоңырау шалудың жеделдігіне қарай сұрыпталады.
Бұйрықтан үзінді келтірейік: «Жедел медициналық көмекті фельдшерлер мен мамандандырылған (медициналық) бригадалар көрсетеді:
– медициналық бригада екі фельдшерден және жүргізушіден тұрады;
– дәрігерлерді, медициналық қызметкерлерді және жүргізушілерді қамтитын кәсіби (медициналық) ұжым.
Жедел жәрдем бригадасы аға ауысым дәрігеріне есеп береді. Және т.б.».
Басқаша айтқанда, EMS мамандарының барлық қызметі барынша реттеледі.
Сіздің сарапшыларыңыз бұл мерзімдерді қалай орындайды? Өйткені, төтенше жағдайлар болуы мүмкін …
– Біз командалар санын оңтайландыру арқылы белгіленген мерзімге жетуге тырысамыз; кешке біз ұялардың максималды шығуын қамтамасыз етуге тырысамыз. Командалар сонымен қатар сапаға нұқсан келтірместен жылдамырақ қолдау көрсету үшін бастапқы және орта емтихандарға үздіксіз дайындалады.
Әрине, төтенше жағдайлар бар. Мысалы, жаппай жазатайым оқиғалар кезінде біз де жоғарыдағы стандартты қолданамыз. 3-4 санаттағы аз шұғыл қоңыраулар топтан жойылады. Біріншіден, төтенше жағдайдың 1-2 түріне қызмет көрсетеміз. Жедел медициналық топ келгенге дейін барлығы диспетчермен кеңеседі және қоңырау шалушыға алғашқы көмек көрсету бойынша ұсыныстар берілетін «шақыруды күту» процесі жүзеге асырылады.
– Шымкентте қанша жедел жәрдем бригадасы бар? Бұл сан муниципалитет үшін жеткілікті ме?
– Қазір бізде 104 жұмыс тобы бар. Бұл миллионнан астам халқы бар қаламызға аздық етеді. Стандарт бар – 10 000 адамға бір бригада. Биыл тағы 10 бригада ашу жоспарлануда. Дайындық жұмыстары жүріп жатыр.
– Пандемия кезінде сіздің қызметіңіз орташа есеппен 1500 қоңырауды өңдегені белгілі. Қазір қанша?
– Жалпы алғанда, пандемия кезінде 2,300-ден 2,400-ге дейін қоңыраулар қабылданды, күніне шамамен 2,000-2,100 қоңыраулар қызмет көрсетілді, оның ішінде жедел жәрдем бригадасы күн сайын шамамен 1,500-1,600 қоңырауды орындады. Қазіргі уақытта шақыртулардың жалпы саны 2000-нан 2200-ге дейін, жедел жәрдем станциялары қызмет көрсетеді – күніне 1200-ден 1400-ге дейін. Бұл 2020-2021 жылдармен салыстырғанда 2024 жылы қала тұрғындары мен келушілер санының өсімін ескереді.
– Бұрын жедел жәрдем бригадалары аты аталмаған көшелері көп қаланың шалғай аудандарына қызмет көрсетуде қиындықтарға тап болған; Олар тіпті атаусыз көшелерді жай ғана нөмірлеуді ұсынды. Қазір жағдай қалай?
– Қазір көп жерде жол, үй белгілері пайда болып, жалпы жағдай жақсарды. Дегенмен, нақты нөмірлерді көрсетпей QR кодтары бар үйлерді нөмірлеу жұмысты біршама қиындатады.
– Сіз басқарған, барша шымкенттіктер білуі тиіс ерекше, бәлкім, ерлік істеріңіз бар ма?
– Ыстық-суық, күндіз-түні жұмыс істеуді де ерлік деп санауға болады. Пандемия кезіндегі қолдау, қаңтар оқиғасы және жуырда Ордабасы индустриалды паркінде болған күкірт өрті сияқты ерекше жағдайларды айтпағанда, бұл әрбір ұжым мен әрбір қызметкер үшін біздің күнделікті жетістігіміз.
– Шымкенттіктерге не тілеп, не айтқыңыз келеді?
– Әрине, денсаулық, ашық аспан, еңбек сүй, өзгені сыйла. Дереу скринингтен өтіп, денсаулығыңызды бақылаңыз, салауатты өмір салты қағидаттарын ұстаныңыз және стресстен аулақ болыңыз, сондықтан біздің қызметімізге хабарласуға азырақ себептер бар.
– Сұхбатыңызға рахмет. Ал деніңізге саулық, жұмысыңызға сәттілік!
Фарида Шарафутдинова